Architektura regeneracyjna, czyli jak miasta mogą naprawiać środowisko, a nie tylko ograniczać szkody

• Architektura cyrkularna i regeneracyjna staje się dziś koniecznością, bo miasta muszą nie tylko ograniczać szkody, ale realnie naprawiać środowisko.
• Jak podkreśla Natalia Gnoińska, przyszłość urbanistyki to wykorzystanie naturalnych procesów, zasobów i dziedzictwa kulturowego jako motoru zrównoważonej transformacji.
• Regeneracyjne podejście wymaga współpracy międzysektorowej, odwagi projektowej i odejścia od silosowego myślenia, które blokuje innowacje.

Czy miasta są gotowe, by przejść od neutralności do regeneracji? 

– W niektórych miastach to już się dzieje, ale to wciąż długa droga. Regeneracja wymaga edukacji i zaangażowania urzędników, mieszkańców i wszystkich uczestników ekosystemu miejskiego – także flory i fauny – podkreśla Natalia Gnoińska.

W Polsce pierwsze efekty widać m.in. w Warszawie, Krakowie i Katowicach. To jednak dopiero początek.

Co sprawia, że projekt jest regeneracyjny?

Regeneracyjność to nie tylko zestaw technologii, lecz przede wszystkim sposób myślenia o relacji między inwestycją a środowiskiem.

Nie chodzi o to, by kształtować środowisko do potrzeb inwestycji, ale by wykorzystać środowisko do wspierania potrzeb budynku – wyjaśnia Natalia Gnoińska.

Kluczową rolę odgrywają tzw. usługi ekosystemowe - naturalne procesy, które mogą zastąpić energochłonne rozwiązania technologiczne. Inspiracją bywają… zabytki.

– Budynki historyczne pokazują, jak wykorzystywać krajobraz, uzysk słońca czy naturalne otoczenie. To często gotowe lekcje projektowania pasywnego – dodaje Gnoińska.

Mity o modernizacji zabytków

W debatach o zrównoważonej architekturze zabytki często pojawiają się jako problem. Gnoińska obala te stereotypy. – Najczęściej słyszę, że „się nie da”. Że zabytek nie może być efektywny energetycznie albo że jest zbyt drogi w utrzymaniu – mówi. Rzeczywiście, koszty renowacji bywają wyższe, ale to tylko część obrazu.

Historyczne budynki były projektowane z większą troską i z lepszych materiałów. W dłuższej perspektywie ta inwestycja się zwraca – podkreśla.

Kolejny mit dotyczy zdrowia.

– Często środowisko wewnątrz zabytków jest dla nas korzystniejsze – zarówno fizycznie, jak i psychicznie – zaznacza Natalia Gnoińska.

Współpraca międzysektorowa: wciąż za słaba

Regeneracja wymaga współdziałania sektora publicznego, prywatnego i społecznego. W Polsce ta współpraca dopiero się kształtuje. – Absolutnie nie jesteśmy jeszcze na etapie, w którym ta współpraca jest wystarczająca. Ale widać dobre chęci. Brakuje nam doświadczenia i czasu, by się dotrzeć – ocenia Gnoińska.

Dla porównania Wielka Brytania ma w tym zakresie około 100 lat przewagi.

Gdzie szukać dobrych przykładów?

Nie ma jednego modelu regeneracji, ale są miasta, które wyznaczają kierunek. – Kopenhaga jest ciekawym przykładem. Z jednej strony redukuje ślad węglowy mieszkańców, z drugiej rośnie w stronę morza, ale robi to w sposób minimalizujący wpływ na środowisko – mówi Gnoińska.

W Polsce szczególnie dynamiczne zmiany zachodzą na Śląsku. – W ciągu ostatnich 20 lat widać ogromną ewolucję świadomości. Śląsk stał się zagłębiem najlepszych architektów w Polsce, co realnie wpływa na jakość projektowania – dodaje.

Najbardziej obiecujące narzędzia? Konsultacje, nie technologie

Choć branża często szuka innowacji technologicznych, Natalia Gnoińska wskazuje na inne narzędzie. – Największy potencjał mają szeroko zakrojone konsultacje – międzybranżowe i międzysektorowe. Zbyt często działamy silosowo, a rozwiązania mogą znajdować się w zupełnie innej „bańce” – zauważa.

To podejście jest jednym z fundamentów Nowego Europejskiego Bauhausu.

Dziedzictwo jako lider transformacji

Fundacja 8Marca stawia na wykorzystanie dziedzictwa kulturowego jako motoru zmian. – Dziedzictwo może być liderem zrównoważonej transformacji. Możemy uczyć się od przodków: jak wykorzystywać naturalne materiały, jak działać cyrkularnie – mówi Gnoińska.

Urban mining, odzyskiwanie materiałów z rozbiórek, to praktyka znana od wieków, która dziś wraca jako element gospodarki obiegu zamkniętego.

Budynki historyczne mają ogromny potencjał edukacyjny. Są bliskie mieszkańcom, mogą pokazywać dobre praktyki i inspirować do zmian, które ułatwią nam życie w przyszłości – podsumowuje Natalia Gnoińska.